Hoe Imax het paradepaardje van de cinema wordt

Bioscoopfilm The Odyssey is een nieuw visitekaartje voor Imax, de beeldtechnologie die bezoekers stilaan opnieuw naar de cinema lokt. Maar een paar dozijn andere films hebben de weg al voorbereid.

Zelfs tijdens zijn huwelijksreis in 1997 kon Christopher Nolan al niet zwijgen over Imax. Emma Thomas, echtgenote van de regisseur, vertelde onlangs aan magazine Time hoe haar man al zo’n dertig jaar geobsedeerd is door de geavanceerde beeldtechnologie, en er ook al vroeg mee experimenteerde: van één testshot tijdens de opnames van The Prestige (2006) tot het deze week in de zalen gelande verfilming van het oud-Griekse epos The Odyssey, de allereerste bioscoopfilm die volledig in Imax werd gefilmd.

“Het geweldige aan cinema, en IMAX in het bijzonder, is dat je een publiek kunt meenemen naar een plek van totale onderdompeling, dicht bij gebeurtenissen zoals stormen, woeste zeeën en harde winden”, zei Nolan in Time Magazine. “Je wilt dat het publiek samen met hen op die boot zit en bang is voor de oceaan, bang voor de toorn van Poseidon, net zoals de personages dat zijn.”

In één Belgische bioscoopzaal maakt u die geselingen van water, wind, magie en wapengekletter uit The Odyssey in ieder geval écht mee zoals maker Christopher Nolan ze had bedoeld. De regisseur schreef filmgeschiedenis door als eerste een speelfilm volledig in Imax te draaien, een superieure beeldtechnologie die al sinds de jaren 80 bestaat maar nooit volle primetime bereikte in de bioscoopzaal,  onder meer door de kostprijs en de logheid van camera- en projectieapparatuur. En dan ook nog analoog, op klassieke pellicule. 

Die zaal, dat is de Imax-zaal van Kinepolis, in hun oercomplex aan de Brusselse Eeuwfeestlaan. Voor een stuk gaat de Belgische bioscoopreus mee in een berekende creatieve gril van Nolan en Universal, die voor een veertigtal bioscoopzalen in de wereld zo’n speciale analoge afdruk van The Odyssey lieten maken. De beeldscherpte is ongekend: de Imax 70mm-spoel waarop de film bij dat selecte aantal bioscopen wordt afgeleverd heeft een 18K-resolutie, wat meer dan 20 keer scherper is dan het beeld dat het betere 4K-televisietoestel vandaag laat zien. 

Er is brute mankracht nodig geweest om die ervaring naar de bioscoopganger te brengen, zegt Kinepolis-ceo Eddy Duquenne. “We hebben de vloer van de projectieruimte laten verstevigen. We lieten extra koeling installeren. De filmrol is zeventien kilometer lang en weegt 260 kilogram. Er waren vier mensen voor nodig, alleen al om hem in de projector te krijgen.”

Filmgeschiedenis meemaken

Helemaal vanuit hun Noord-Franse dorp naar Brussel rijden voor de namiddagvertoning van een film: Gabriel (22) en Camille (18) hebben heel wat over voor de speciale analoge Imax-vertoning van The Odyssey. “De regisseur is Christopher Nolan”, zegt Gabriel. “Een van de beste regisseurs op de wereld. En dit is de grootste film van het jaar. Meer redenen heb je eigenlijk niet nodig.”

De brede, lange gang die naar de Imax-zaal van het Brusselse Kinepolis leidt vormt al een heldentocht op zich. Alsof het gebouw zelf wil zeggen: hier gaat iets speciaals gebeuren. Dat is ook duidelijk de verwachting voor het publiek dat toestroomt voor de vertoning van halftwee. Selfies voor de reusachtige filmposter op doek, die een van de muren van boven tot onder afdekt. Bevlogen gesprekken waarin titels als Interstellar en Dunkirk hun kop laten zien, films uit het eerdere oeuvre van de Brits-Amerikaanse topcineast. 

Er weerklinkt veel Engels tussen de gewoonlijke potpourri van Vlaams en Frans die hier normaal gezien door de wandelgangen gonst. En vele mondjes Noord-Nederlands, want deze zaal is de enige in de Benelux waar The Odyssey in deze vorm wordt vertoond. Of verder: voor de dichtstbijzijnde bioscoop waar deze versie van de film te zien is moet men al naar Londen, Praag of Montpellier. Lange autoritten zijn geen zeldzaamheid. “Maar we maken hier gewoon filmgeschiedenis mee”, zegt Willem (38), die helemaal vanuit de buurt van Tilburg komt. “Dat is één autorit me wel waard.”

Die projector is ook een verhaal op zich. Kinepolis had er al een in 1988, toen de nog bescheiden bioscopengroep pionierde met de allereerste Imax-films: alleen korte natuurdocumentaires en dure gesubsidieerde experimenten als Blue Planet (1990), met beelden van de Aarde die vanuit Amerikaanse Space Shuttle-missies werden gedraaid. Het werd niet echt een succes, waardoor de Imax-zaal tussen 2005 en 2016 zelfs werd gesloten: pas met eindejaarsfilm Rogue One: A Star Wars Odyssey keerde het formaat terug, maar dan ondertussen met een digitale projector.

The Odyssey op 70mm Imax is een analoog formaat, waardoor een gerefurbisht model van die klassieke installatie – met onderdelen die Imax Corporation uit veel verschillende andere projectoren haalde – terug naar de Brusselse Eeuwfeestlaan gebracht. Dat alles voor een creatieve gril van een regisseur die volledige carte blanche kreeg van zijn studio. 

Maar dat is net de reden waarom ook Tim (28) helemaal van de kust naar Brussel kwam gereden voor The Odyssey. Hij bewaakt de gezamenlijke buit van de bioscoopbar voor zijn vrienden, die nog een laatste toiletbezoek plegen voordat de queeste van meer dan drie uur kan worden aangevat. Voor hem op het tafeltje staat een epische emmer popcorn, geflankeerd door zakken chips en schepsnoep, drankbekers. “Meer dan dertig euro voor een filmticket, natuurlijk dat is veel geld”, zegt hij. “Maar Christopher Nolan is zo’n geloofwaardige regisseur, met zo’n immens repertoire: we moésten deze film gewoon zien in het formaat waarvoor Nolan hem had bedoeld.”

Imax in de lift

Ook in de Kinepolis-multiplexen in Antwerpen, Hasselt, Luik en Charleroi zijn  er Imax-vertoningen van The Odyssey, maar die zullen geen hefwerk achter de schermen vergen: het zijn ‘klassieke’ Imax Laser-projectoren, die een digitaal beeldbestand afspelen in plaats van die honderden kilogram wegende spoel. Maar ook de beeldkwaliteit in die zalen is ver superieur aan die van een klassiek bioscoopscherm, en dat maakt voor meer en meer bioscoopgangers een enorm verschil.

Imax zit in de lift. Dat is alvast te merken aan het aantal filmtitels die de afgelopen jaren in het formaat begonnen te verschijnen. Vorig jaar landden zo 15 Hollywoodfilms in de zalen, waaronder F1: The Movie en Mission: Impossible – The Final Reckoning. “Mensen willen iets ervaren waar ze in kunnen tuimele, en IMAX was de sleutel tot het creëren van zo’n wereld,” zegt Ryan Coogler, regisseur van de voor een deel in IMAX opgenomen vampierenfilm Sinners.

Dit jaar komen/kwamen daar 14 stuks bij, zoals ook Dune: Part Three, Narnia en Star Wars: The Mandalorian and Grogu.  “Ik denk dat IMAX overal invloed op heeft”, vertelde regisseur Jon Favreau voor de release van die laatste. “Hoewel veel mensen films later thuis bekijke, op een formaat dat in je woonkamer pas, creëert IMAX in de bioscoop juist een meeslepende ervaring. Het draait niet alleen om de beeldgrootte. De filmmakers naar wie ik opkijk en die het eerder hebben gebruikt, hebben die immersieve kwaliteit echt volop benut. Het vult je hele blikveld. Het is een gigantisch scherm ter grootte van een muur. De actie speelt zich nog steeds grotendeels af in het midden van het beeld, maar je hebt het gevoel dat je je ín die wereld bevindt. En voor Star Wars is dat cruciaal. Wat de intiemere scènes betreft denk ik dat je die nog steeds moet benaderen zoals in elke andere vorm van verhalende cinema. Maar je weet dat je altijd de mogelijkheid hebt om het publiek mee te zuigen in die ontzagwekkende omgeving.”

Imax Corporation, de Amerikaanse exploitant van de technologie, zag vorig jaar de wereldwijde kaartjesverkoop in Imax-zalen met 40 procent stijgen, naar 1,28 miljard dollar (1,12 miljard euro). De gewone wereldwijde ticketverkoop steeg volgens cinemavakblad Deadline ook, maar slechts met 12 procent. En ja, een groot deel van het verschil zit vanzelfsprekend in de aanzienlijke meerprijs die consumenten betalen voor een Imax-ticketje, maar het punt is dat ze duidelijk bereid zijn om dat extra geld ook neer te tellen. Vorig jaar was “een transformatiejaar”, zei ceo Rich Gelfond toen hij dat cijferwerk bekendmaakte in februari. “Imax is steeds belangrijker geworden voor het lanceren van blockbusters, en we geloven dat we daardoor een nieuwe periode van evolutie en groei ingaan.”

Moeizame remonte

De twee coronajaren zijn niet de doodsteek geworden voor de bioscoop, maar de sector is nog altijd aan een moeizame remonte bezig. Vorig jaar werd er wereldwijd voor 33,5 miljard dollar (29,3 miljard euro) aan cinematickets verkocht. In 2019 was dat nog 44 miljard dollar (38,5 miljard euro): nog een derde in te halen dus om weer gewoon op het pre-coronaniveau te staan. 

Veel voormalige bioscoopgangers zoeken nog altijd een reden om uit hun kot te komen. En die vinden ze meer en meer bij Imax, zien ze ook bij Kinepolis. De superieure beeldtechnologie en het meer dan vijf keer hogere scherm maakt een cinemabezoek weer iets waar consumenten naartoe plannen. “De bioscoop wordt meer en meer een evenementspeler”, zegt Duquenne. “Bezoekers verwachten meer en meer beleving, en tonen ook een hoge bereidheid om daarvoor te betalen. Mensen zijn thuis al heel wat gewend wat beeldkwaliteit betreft. Maar ik blijf zeggen dat streaming geen concurrent voor ons is. We weten nu gewoon dat bezoekers iets meer willen wanneer ze naar de bioscoop gaan. En die premiumisatie zit ook in de immersieve beeldkwaliteit. Het blijft natuurlijk dure technologie, dus we houden die Imax-zalen voor bioscopen in een verzorgingsgebied dat groot genoeg is. Ook werkt het vooral bij films met een zekere fanbase, een groep consumenten die hebben zitten wachten op de release. Als ‘hun’ film dan uitkomt, willen ze die in de beste omstandigheden zien en maken ze daar ook met plezier een verdere verplaatsing voor.”

Kinepolis wankelt nog altijd lichtjes, met in 2025 een kleine daling qua omzet (die ging met 2,3 procent naar beneden ten opzichte van 2024, naar zo’n 565 miljoen euro) en aantal bezoekers (30,7 miljoen in 9 landen, net geen 2 miljoen minder dan het jaar ervoor). Maar de opbrengst per bezoeker steeg wel met 2,5 procent, naar 4,18 euro per kop. Een bescheiden verschil, maar om in die nieuwe constellatie de bezoeker naar de multiplex te krijgen moest er ook worden geïnvesteerd. Vorig jaar pompte Kinepolis zo’n 20 miljoen euro in de opening van zalen met nieuwe projectie- en schermtechnologie. Zoals Imax dus, maar er kwam ook een aantal panoramische ScreenX-zalen bij, en klassieke zalen met de betere Laser Ultra-projectietechnologie van het Belgische Barco.

“Wat Imax betreft hebben we een revenue share-regeling”, zegt Duquenne. “We doen elk een deel van de investering in nieuwe installaties, maar wij geven ook een deel van onze opbrengst per ticket af. Je moet daarbij niet vergeten dat al 50 procent van ieder verkocht cinemakaartje naar de filmstudio gaat. Ons deel dat we afstaan aan Imax gaat dus nog van onze helft af, we houden daar dus slechts marginaal meer op over ten opzichte van een standaard ticket. Maar we hebben een hogere bezettingsgraad in onze Imax-zalen, we halen er dus meer klanten mee binnen. Wat we eraan overhouden is op dit moment ook minder belangrijk dan de investering in de toekomst.”

Veel lawaai

Alleen dat IMAX nog zoveel lawaai maakt tijdens de filmopnames. Nolan werkte nauw samen met Imax Corporation om een speciale, geluiddempende behuizing (‘The Blimp’) te bouwen. Maar bij de andere pioniers werd het geluid echt nog als hinderlijk beschouwd. Al is het ook maar een kwestie van hoe je dat meeneemt in het acteerspel, zei Sinners-actrice Li Jun Li. “Ryan waarschuwde ons al voor het geluid dat die camera’s maken. Ik herinner het me nog heel precies, want de scène waarin mijn personage haar intrede maakt, waarin ze vanuit haar eigen kruidenierszaak de straat oversteekt naar de winkel van Bo, is op IMAX gedraaid. Dat geluid hielp me eigenlijk meteen om helemaal in die wereld te komen: er is immers niets magischer dan meespelen in een film die zich afspeelt in de jaren 30, terwijl je op celluloid draait met een camera die zoveel lawaai maakt (lacht). Het heeft me dus juist ontzettend geholpen.”